شنبه‌های بی‌بساط در قلب تبریز | شنبه‌های بدون دستفروش؛ آرامش گمشده شهر اولین ها

بازار تبریز آنلاین - موسی‌ کاظم‌زاده :  محدوده مرکزی تبریز به دلیل داشتن بناها و آثار تاریخی با ارزش و اهمیت اقتصادی بازار بزرگ این شهر همواره محور برنامه‌ریزی‌های شهری در حوزه ساماندهی دستفروشان و کنترل سد معبر بوده است. دستفروشی، که در بسیاری از شهرهای جهان به عنوان بخشی از فعالیت‌های خرد اقتصادی شناخته می‌شود، در بافت تاریخی و پرتراکم تبریز مشکلاتی ایجاد کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به افزایش تراکم خیابان‌ها، محدود شدن دسترسی شهروندان و گردشگران، ایجاد زوائد بصری و تهدید هویت تاریخی اشاره کرد. برای حل این مسائل، شهرداری منطقه ۸ تبریز در هفته‌های گذشته اقدام به اجرای طرح «شنبه‌های بدون دستفروش» کرده است؛ طرحی که روز مشخصی از هر هفته در آن دستفروشان در بخش‌هایی از خیابان جمهوری، راسته کوچه و خیابان دارایی بساط خود را پهن نمی‌کنند. این برنامه با همکاری مستقیم دستفروشان و هماهنگی نیروی انتظامی اجرا شده و بیش از سه هفته است که در عمل پیاده‌سازی می‌شود.

شهردار منطقه ۸ تبریز، حسین منیری‌فر، در توضیح اهداف طرح تأکید کرده است که اجرای برنامه‌های ساماندهی دستفروشان تنها محدود به ممنوعیت نیست، بلکه ایجاد بازارچه‌های محلی، شب بازارها و جمعه بازارها نیز در دستور کار قرار دارد تا ضمن رفع سد معبر، شرایطی برای رونق اقتصادی و گردشگری فراهم شود. او اظهار داشته است که مذاکرات مستمر با دستفروشان و نیروهای انتظامی باعث شده تا همکاری و همراهی این قشر با طرح افزایش یابد و اجرای آن با کمترین تنش ممکن همراه باشد. کاهش تراکم خیابان‌ها و بهبود جریان ترافیک در محدوده بازار بزرگ تبریز از مهم‌ترین نتایج اولیه اجرای طرح بوده و شاهد این مدعا خلوت شدن خیابان‌ها و آزاد شدن مسیرهای اصلی در هسته مرکزی شهر است که نه تنها امکان عبور و مرور راحت‌تر را برای شهروندان فراهم کرده بلکه تجربه بهتری برای گردشگران داخلی و خارجی ایجاد کرده است.

شنبه‌های بدون دستفروش؛ نفس تازه خیابان‌های تبریز

در کنار اجرای طرح «شنبه‌های بدون دستفروش»، شهرداری منطقه ۸ برنامه‌های دیگری برای ساماندهی خودروهای تخلیه بار در بازار تبریز آغاز کرده است تا سد معبر در بافت مرکزی شهر به حداقل برسد. یکی از گام‌های مهم در این زمینه راه‌اندازی سامانه ثبت‌نام و ساماندهی دستفروشان توسط سازمان میادین و ساماندهی مشاغل شهرداری تبریز است. این سامانه امکان احصای اطلاعات دقیق دستفروشان محدوده مرکزی شهر را فراهم کرده و بر اساس داده‌های به دست آمده، مکان‌یابی و ساماندهی اساسی دستفروشان انجام خواهد شد. این اقدام از منظر مدیریت شهری اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا دستیابی به داده‌های دقیق پایه و اساس تصمیم‌گیری‌های موفق در حوزه ساماندهی و حل ریشه‌ای مشکلات سد معبر است.

احصای دقیق تعداد دستفروشان و شناخت وضعیت معیشتی آن‌ها از ضروریات هر برنامه ساماندهی شهری است. بدون دسترسی به داده‌های درست، سیاست‌ها اغلب کوتاه‌مدت و واکنشی خواهند بود و تنها مشکلات را جابه‌جا می‌کنند. بر همین اساس، ترکیب برنامه‌های اجرایی، گفتگو و همراهی با دستفروشان و استفاده از داده‌های آماری چارچوبی منسجم برای مدیریت حرفه‌ای و پایدار این بخش از اقتصاد خرد فراهم کرده است. تجربه تبریز نشان می‌دهد که اجرای برنامه‌های کوتاه‌مدت، مانند یک روز بدون دستفروش، در صورتی موفق است که با برنامه‌های بلندمدت مانند ایجاد بازارچه‌های جایگزین و سامانه ثبت‌نام دستفروشان همراه شود تا هم منافع اقتصادی دستفروشان حفظ شود و هم چهره شهری و هویت تاریخی بافت مرکزی شهر بهبود یابد.

تبریز در شنبه‌های بدون دستفروش آرام می‌گیرد

اثرات مثبت طرح «شنبه‌های بدون دستفروش» تنها محدود به کاهش تراکم خیابان‌ها و آزادسازی مسیرها نیست. این طرح به بازنمایی هویت تاریخی و فرهنگی تبریز کمک کرده است، زیرا بناها و گذرگاه‌های تاریخی که در روزهای عادی به دلیل بساط دستفروشان و تراکم جمعیت کمتر دیده می‌شدند، اکنون در معرض دید عموم قرار گرفته‌اند. از سوی دیگر، تعامل سازنده با دستفروشان و فراهم کردن مکان‌های جایگزین برای فعالیت آن‌ها تجربه‌ای مثبت از سیاست‌گذاری مدرن شهری ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که حل معضلات شهری تنها با اجبار و محدودیت ممکن نیست و ترکیب گفتگو، داده‌محوری و برنامه‌ریزی جایگزین راهکاری موفق است.

بررسی تجربه تبریز در اجرای این طرح می‌تواند الگویی برای سایر شهرهای تاریخی و پرترافیک ایران باشد. اجرای برنامه‌های مبتنی بر داده و آمار دقیق، احصای کامل اطلاعات دستفروشان، تعیین مکان‌های مناسب برای فعالیت‌های اقتصادی خرد و ایجاد روزهایی بدون دستفروش در هسته مرکزی شهر نمونه‌ای از مدیریت شهری علمی و انسان‌محور است که هم منافع شهروندان و گردشگران را تأمین می‌کند و هم معیشت دستفروشان را در چارچوبی منظم و پایدار حفظ می‌نماید.

شنبه‌های بدون دستفروش؛ آرامش گمشده شهر اولین ها

با توجه به اثرات مثبت اولیه، ادامه و توسعه طرح‌های مشابه می‌تواند موجب تقویت اقتصاد شهری، ارتقای تجربه گردشگری، بهبود کیفیت محیط شهری و حفظ هویت تاریخی تبریز شود. مهم‌ترین اصل در این مسیر استفاده از داده‌های دقیق، همکاری مستمر با دستفروشان و برنامه‌ریزی بلندمدت است. تنها با رعایت این اصول است که می‌توان توازن بین توسعه شهری، حفاظت از هویت تاریخی و حمایت از اقشار فعال اقتصادی را برقرار کرد و تجربه موفقی از ساماندهی دستفروشان در یک شهر تاریخی ارائه کرد. اجرای برنامه «شنبه‌های بدون دستفروش» در تبریز نمونه‌ای روشن از این رویکرد است و نشان می‌دهد که مدیریت شهری دقیق، انسان‌محور و داده‌محور می‌تواند مشکلات دیرپا را به فرصت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تبدیل نماید.

در مجموع، تجربه تبریز نشان می‌دهد که ساماندهی دستفروشان نه تنها محدود به ممانعت از فعالیت آن‌ها نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای ایجاد تعادل بین توسعه اقتصادی خرد، ارتقای کیفیت زندگی شهری و حفاظت از هویت تاریخی شهر باشد. با اجرای چنین برنامه‌هایی، شهر می‌تواند هم‌زمان به عنوان مقصدی جذاب برای گردشگران و محلی امن و منظم برای کسب‌وکارهای کوچک و دستفروشان عمل کند و نمونه‌ای موفق از مدیریت شهری مدرن و داده‌محور ارائه دهد که قابل الگوبرداری برای سایر شهرهای تاریخی کشور است.